Johannes Martinus
Johannes Martinus (1603-1665) was betrokken bij belangrijk gereformeerd werk in Groningen en bij de totstandkoming van betrouwbare Bijbelteksten. In dit artikel wordt aandacht besteed aan zijn familie, zijn werkzaamheden en zijn catechetische geschriften. Ook komen verschillende preken en andere werken van zijn hand aan de orde. Zijn geschriften getuigen volgens tijdgenoten niet alleen van geleerdheid, maar ook van een levende godsvrucht.
| Levensloop | |
|---|---|
| Geboren | 15-11-1603 |
| Overleden | April 1665 |
| Predikantsplaatsen | |
|---|---|
| Deinum | 1627-1637 |
| Groningen | 1637-1665 |
Johannes Martinus en de Statenvertaling
Mogelijk studeerde Johannes Martinus in Nederland theologie. Zijn vader heette Johann Martini en was rector van een lyceum in Dantzig. Johannes werd in elk geval in 1627 tot predikant bevestigd in Deinum. Tien jaar later vertrok hij naar de stad Groningen, waar hij tot zijn overlijden werkzaam was. In 1654 werd hij afgevaardigd met een hoogleraar van de academie en een predikant uit de Ommelanden naar Leiden om met afgevaardigden uit de andere Verenigde Gewesten de drukfouten in de Statenvertaling te onderzoeken en te verbeteren. Adami noemt hem 'de eerste aanlegger van de Grieksche concordantie over het N. Testament en een getrouw opzigter van het diakonie-kinderhuis.'
Familie en catechetisch werk
ln Deinum huwde hij in 1627 met de bakkersdochter Eelkjen Geerts, die later Aelia Gerhardi werd genoemd. Vier van hun zes kinderen stierven voor hun twintigste jaar aan de pest. Dochter Hillegonda huwde met Abraham Trommius, die bekend gebleven is door zijn Volkomene Nederlandsche concordantie ofte woordregister des Ouden en Nieuwen Testaments. In feite had Johannes Martinus al heel veel werk voor deze concordantie verricht voordat zijn schoonzoon erbij betrokken raakte. Johannes Martinus gaf in 1665 een Grootere catechisatie over den catechismus der waren christelicken religie in het licht; de Kleyndere catechisatie was volgens de titelpagina 'aangevangen door Joh. Martinus ende voorts vervolght ende voltrocken door Abr. Trommius'. Deze verscheen in 1667.
Een blijvende geestelijke erfenis
Gezien de herdrukken van zijn werken werd de inhoud door zijn lezers gewaardeerd. Tot in onze tijd zijn er (facsimile) herdrukken uitgegeven van zijn preken.
'Zijn werken dragen niet een scholastiek karakter, maar zijn gedrenkt met een levende godsvrucht des harten, zodat zij bij de vromen van twee eeuwen een geliefkoosde lectuur zijn gebleven.' (NNBW)
Overzicht van zijn geschriften
- Drye Vaste Troost-Gronden voor de Kercke Godts.., Van Godt selve door Jesaiam aengewesen (6 preken).
- Eenige vragen van de Consciëntie aangaende de bedroefde sieckte der Pestilentie Uyt de H. Schrifture beantwoordt.
- Geestelicke Hert-stercking (15 preken)
- De Gekruycigde Christus (35 preken).
- Gerechtigheyts ende Vredens kus, voor-gestelt uyt Psal.LXXXV. v.11.
- Godts seggen wat een Regent doen sal, Vertoont uyt Zachar.VIII. v.15,16.
- Groningen verlicht in duisternis, voorgedragen.. door.. Jhs.M. in den jaare 1644. Beneevens de verkondiging v.h. eeuwig Euangelium in deese Stadt…
- Grootere Catechisatie over den Catechismus.
- Inleydinge in het huys des Heeren, ofte eerste Praedicatie in de Nieuwe Kercke der Stadt Groningen.
- Kleyndere Catechisatie over.. Catech.
- ’t Licht in de duysternisse der Stadt Groningen uyt loutere genade Godes opgegaen voor vijftich jaren (“Jubel-jaers-praedicatie) ocer Mt.4:12-17, gehouden in 1611).
- De Onbetwijfelbare Versekertheyt van Godts Bystandt, omtrent sijne Kercke in haer uysterste Noodt.
- Trouw-hertige Vermaninge uyt Godes H. Woort, nae aanleydinge van Psalm LXXXV v.3-9.
Geraadpleegde bronnen
- Kalender Gereformeerde Bijbelstichting, Leerdam.
- Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek (NNBW) deel 10.
- Naamlyste der Predikanten In de Provincie van Stadt Groningen en Omme-landen ’t sedert de Reductie, Cornelius Adami.
- Schatkamer van de Gereformeerde Theologie in Nederland, ds. J. van der Haar