Theodorus à Brakel

De wonderlijke roeping van Theodorus à Brakel

Wat zijn roeping tot het ambt betreft, deze is heel bijzonder geweest. Hij is mede één van de laatsten, die zonder universitair onderwijs genoten te hebben, tot de volle bediening van Dienaar des Woords is toegelaten (na een Klassikaal examen, uiteraard!). Zijn familieleden en geestelijke vrienden wisten wel, dat hij zich 'extra-ordinair' geroepen wist van de Heere. Hij had er echter nooit mee 'gegeurd'. Pas toen hij op zijn sterfbed lag, heeft hij voor zijn zoon, de later door zijn 'Redelijke Godsdienst' zo vermaarde Wilhelmus à Brakel de tip van die verborgenheid opgelicht. Het was na de rustdag, 8 februari 1669, dat hij tot zijn vrouw, Margaretha Homma geheten, en zoon Willem (want hun vijf dochters, onder wie een gehuwde moeder van vijf kinderen, waren hem de laatste jaren voor zijn dood, door ziekte en verdrinking ontvallen!) sprak:

'Ik werd door velen, o.a. door Ds. Rippertus Sixti, zeer gedrongen om mij te laten examineren. Mijn geweten liet mij ook geen rust. Ik durfde mij niet te onttrekken, ook dorst ik de dienst niet te aanvaarden, omdat ik niet wist, of ik van de Heere geroepen was, ja dan neen, hoewel mijn bijzondere vriend Ds. Meinardus Schotanus, toentertijd professor in de theologie te Franeker, mij daarvan trachtte te overtuigen. (Na de dood is onder zijn brieven er nog één van genoemde prof. Schotanus gevonden, waarin hij hem zeer krachtig daartoe aandringt.)

'Het gebeurde mij op een nacht, dat de hemel zich opende. ('t Is niet in woorden uit te drukken, met welk 'n eerbied, verwondering, lieflijkheid, aangedane stem en gebaren de man dit vertelde.) Dat was zo heerlijk, dat ik het niet uitdrukken noch bij iets anders vergelijken kan. Uit die geopende hemel kwam, of in de opening des hemels was een licht, dat met geen ander licht te vergelijken is. 't Had er geen gelijkenis naar, 't ging op een onzegbare wijze het licht der zon, wanneer ze op het helderst schijnt, te boven in klaarheid, lieflijkheid en heerlijkheid. 't Was een ánder Licht, en uit die geopende hemel kwam een stem: 'Ik heb er u mee geroepen, ja, Ik heb er u toe geroepen'. Ik wist goed, dat de Heere dat tot mij sprak, en dat was mij genoeg; ik was verblijd, en verblijd en bemoedigd aanvaardde ik het werk, en liet mij examineren'.

'En - zo vervolgt de zoon dan - werkelijk! zoals hij van God geroepen was, zo heeft God hem ook bekwaamheden gegeven. Hij was deftig en ontzagwekkend van voorkomen, hebbende een lange baard. Als hij op de kansel bestrafte, betoonde hij zich een zoon des donders te zijn, zodat een koude schrik de toehoorders door de leden voer; wanneer hij troostte, was het, alsof men een engelen-gezicht zag. In de omgang was hij deftig en vriendelijk, weinig sprekende'.

Prediker in Friesland en op Texel

De Trappen des Geestelijken Levens

Toen Th. à Brakel kwam te overlijden, had hij nog 'n geschrift min of meer persklaar. Dat is zijn tweedelige werk: De Trappen des Geestelijken Levens, waarvan de 3e druk uit 1680 voor mij ligt. Het is in octavo uitgegeven, en telt 427 pagina's, met daarna 'De laeste Uyren van den Autheur', beschreven door zijn zoon.

Het is stellig 27 maal gedrukt. Evenals vroeger, wordt er ook nu nog op afgegeven. De zaak is deze, dat Ds. Th. à Brakel het 'geestelijke leven' over drie trappen verdeelt. Evenals de apostel Johannes in 1 Joh. 2, onderscheidt ook hij kinderen, jongelingen en vaders, namelijk in de genade. Nu zegt men: Johannes bedoelt daar telkens dezélfde personen mee, nl. Gods kinderen, maar niet in die onderscheidingen van Brakel sr. Stel eens, dat dit juist is, hoe verklaart men dan de Brieven van Petrus, die spreekt van pasgeboren kinderkens, die met melk gevoed worden, en van meer gevorderden die de 'vaste spijs' nodig hebben? In het licht van de Schrift als geheel zijn de door Brakel sr. gestelde 'Trappen' heel zuiver en juist. Een kind is niet in één dag groot. Het kan aanvankelijk alleen maar schreien, en b.v. nog niet spreken; dat moet het later leren.

Waardering en kritiek op zijn geschriften

Glasius schrijft 'dat à Brakels geschriften wel geschikt zijn om in onze dagen nog de zodanigen te boeyen, wier hart wel naar warme godvrucht haakt, maar - en nu komt de kritiek - wier geest niet ontwikkeld genoeg (!) is om de leer van het Evangelie uit een reiner, eenvoudiger en toch verhevener standpunt te beschouwen'.

Het is mij onbegrijpelijk dat mannen als Dr. J. P. de Bie en Mr. J. Loosjes dergelijke krenkende frases kritiekloos overnemen (dl. 1, p. 561v). Kan 't Evangelie nog reiner, eenvoudiger en verhevener verkondigd worden dan door Th. à Brakel geschiedde? Maar ja, Glasius werkt met 'standpunten' en spreekt over 'beschouwen', en dan gevoelt hij zich bij à Brakel geheel niet op z'n gemak, of thuis; want deze man stelde weliswaar het fundament der zaligheid in Christus de Gekruiste, maar hij drong aan op waarachtige beleving en beoefening. De ruimte ontbreekt om dit nader te motiveren.

Overlijden en geestelijke nalatenschap