Dominicus Goltzius

In 1666 deed Goltzius te Britsum belijdenis des geloofs. Britsum ligt vlak bij Stiens, ten noorden van Leeuwarden. Het is een van die vele kleine kernen waarvan Friesland er zoveel kent, bijna allemaal met een eigen kerkgebouw. Die kerken geven aan het wijde Friese landschap iets aantrekkelijks. Te Britsum stond toen Antonius Petri. Als theologisch kandidaat gaf Goltzius aanvankelijk in de voorname woning van de heer G.L. Burmania huisonderwijs, en hij werd daar aangeduid als 'pedagoog', onderwijzer en opvoeder. De naam Burmania is die van een van de oudste geslachten uit Friesland, en het was een Burmania die het tegen een koning zei: Wij Friezen knielen alleen voor God! toen men hem gebood voor een aards vorst te knielen.

Op 1 november 1668 deed Goltzius zijn intrede in zijn eerste gemeente. Dat was Achlum in combinatie met Hitzum. Die plaatsen liggen ten zuiden van Franeker. Daar heeft hij ruim negen jaar gearbeid. Op 13 januari 1678 nam hij afscheid van deze gemeente, om een week later zijn intrede te doen in Tzummarum en Firdgum, ook in de buurt van Franeker. Vandaar vertrok hij op 28 november 1684 naar Hindeloopen in de zuidwesthoek van Friesland. Die plaats bloeide toen zeer door haar handel, en daardoor was de bevolking sterk toegenomen. Daarom moest in 1632 de oude kerk sterk vergroot worden. Boven de zij-ingang van de vergrote kerk werden in 1658 de woorden aangebracht: "Des Heeren Woordt/ met Aendacht hoort/ komt daartoe met Hoopen/ Als Hinden-Loopen." Zinvolle woorden! Daar in Hindeloopen heeft Goltzius gestaan tot aan zijn emeritaat in augustus 1719. Het is niet geheel duidelijk in welk jaar hij gestorven is: in 1720 of in 1721. Hij is dus ongeveer 75 jaar geworden.

Goltzius was ook een schrijvende predikant, zoals zovelen in die tijd. Zo heeft hij geschreven over de uitnemendheid der liefde (1 Kor. 13), in 22 preken. Over de onderlinge liefdeplicht tussen leraars en het volk, de gemeente, over het Hemelsch geklanck. Verder verklaringen van de brief van Jakobus, en van Johannes 15 tot en met 17, onder de naam: De predikende en biddende Christus, met het oog op de viering van het Heilig Avondmaal. Voorts een uitgebreide verhandeling over "dat voortreffelijke achtste kapittel van de Zendbrief van Paulus aan de Romeinen", met daarbij gevoegd een verklaring van de lofzangen van Maria, Zacharias en Simeon. Dan nog een bundel preken over "de laatste dingen", en voorts een bundel preken over allerlei stoffen, met ook Zijn intrede- en afscheidspreken erbij opgenomen. Ook nog een leerrede uit 1718 ter gelegenheid van Zijn 50-jarige ambtsvervulling, een lijkpredicatie uit 1702 ter gelegenheid van het overlijden van prins Willem III, de stadhouder-koning, uitgaande van Ps. 146:3-5: geen heil in het vertrouwen op prinsen. En ten slotte noemen we nog een Denk- en dank-predicatie, wegens Hinderloopens verlossinge, uyt vuurs- en watersnood, gehouden op 19 oktober 1701 uit Nahum 1 :6-7. Dat is een treffende en zeer gepaste tekst, die als volgt luidt: "Wie zal voor Zijn gramschap staan, en wie zal voor de hittigheid Zijns toorns bestaan? Zijn grimmigheid is uitgestort als vuur, en de rotsstenen worden van Hem vermorzeld. De HEERE is goed, Hij is ter sterkte in den dag der benauwdheid, en Hij kent hen die op Hem betrouwen."